SIOCLED :: hanes

hanes : y planhigyn : tempru : peli siocled

Defnydd cacao cynnar

Rhywle o amgylch 13000 – 3000 BCE dechreuodd bobl defnyddio ffrwythau a hadau o'r planhigyn cacao.

Mae'r tystiolaeth archeolegol cynhara o ddefnydd cacao yn dod o 2000 BCE lle mewn pentref, sydd yn Handuras heddiw, darganfyddwyd darnau o glai.

Diwylliad cacao cynnar

Mwy na thebyg y gwareiddiad cyntaf i ddiwyllio y coeden cacao oedd yr Olmeciaid (1200 – 400 BCE). Yn ogystal a'r pennau anferth, gadawon nhw hefyd y gair “cacao” (Kakawa) i ddynoliaeth.

olmec head
pen Olmec 3 medr anferth

Y diwylliant cyntaf sydd wedi'i gysylltu a defnyddio ffa go iawn (neu hadau) o'r ffrwyth cacao oedd y diwylliant Maya, a wedyn yr Asteciaid. Defnyddwyd y ffrwyth cyn gymaint fel arian fel y roedd bobl twyllodrus yn dechrau llenwi cregyn gwag gyda pridd a defnyddio rhain fel arian ffug. Roedd ffa cacao dal yn cael eu defnyddio fel arian mor hwyr a 1887 yn Mecsico. Mae un o fy hoff ddyfyniadau gan ddyn o'r enw Peter Martyr, a oedd yn bregethwr Dominicanaidd yn y 13ydd ganrif ac yn Brif Archwilydd yn Sbaen, a alwodd ffa cacao yn “Blessed money, as it exempts its possessors from avarice, since it cannot be hoarded or hidden underground”.

afocado newydd ei godi 3 ffa
afocado aeddfed 1 ffa
5 chili gwyrdd 1 ffa
1 ffrwyth sapole mawr neu 2 bach    1 ffa
gorchudd cotwm wedi ei wneud gyda llaw 65 - 300 ffa
clogyn cotwm wedi'i gwneud gan llaw 100 ffa

Cacao fel diod

Er fy mod wedi methu cael gafael ar y meintiau pendant o'r cynhwysion, llwyddais i gael y dull o wneud hen rysait o'r gwareiddiad Astecaidd. Roedd hon yn rhoi diod siocled moethus sydd yn ol bob son a rhinweddau affrodisiag. Roedd yr Ymerawdwr Astecaidd, Montezuma, yn siocledwr mawr, an yn ol bob son, yn yfed 50 cwpanaid o'r diod yma cyn mynd i'w harim.

 
1)   Ffa cacao wedi'u rhostio mewn pot, wedyn eu chwalu rhwng creigiau i wneud past.
2) Ychwanegu annatto, anise neu pupurau chili a synamon i'r past.
3) Troi'r cymysgedd dros tan isel tan ei fod yn hylif ewynnol byrlymus.
4) Gweinwch yn syth, gorau fyth mewn cwpan aur.
  mayan drinking vessel
Cacao a'r Ewropeaid

Yn 1502 darganfyddodd Columbus y ffa cacao yn Nacaragua, ac anfonodd ychydig yn ol i Sbaen. Heb y dull i baratoi y ffa, roedd y Sbeinwyr yn ddi-hid amdanyn nhw oherwydd roedden nhw methu cael gwared o'r chwerwder. Newidwyd hyn yn 1519 pan ddarganfyddodd Harnando Cortez sut yr oedd yr Asteciaid yn paratoi eu diodydd cacao, ac anfonodd y gwybodath yma yn ol i'r mynachdy Sbeineg. Cymysgodd y mynachdy cynhwysun egsotig arall i'r diodyn, siwgwr, ac fe ddaeth yn lwyddiant ysgubol. Ymdrechodd y Sbeinwyr i gadw y gwybodaeth yma yn gyfrinach, ond yn y diwedd cafodd y Ffrancwyr y gwybodaeth ond fe ystyrion nhw y diod i fod yn anwaraidd ar orau, ac yn gyffur niweidiol ar weitha.

Erbyn 1550 roedd nifer o ffatr'oedd siocled wedi agor ar draws Ewrop.



Daeth rhai o'r ysgrifen a'r lluniau o Wikipedia. Mae'r ysgrifen i gyd ar gael o dan telerau y Trwydded Dofennaeth Rhydd GNU.